Dr. Musli Vërbani

 

TË DREJTAT E FÊMIJËVE NË ISLAM

 

Në Islam, fëmijët janë qetësim i shpirtit, lumturi e jetës, lule e familjes dhe zbukurim i shoqërisë.

Zoti  i Lartëmadhërishëm në Kur’an  na ka mësuar formën e lutjes për femijët: “…O Zoti ynë, na bëj që të jemi të gëzuar me gratë tona dhe me pasardhësit (fëmijët) tanë dhe neve na bënë shembull për të devotshmit.”( el-Furkan,74).

Në një ajet tjetër Zoti i Lartëmadhërishëm thotë: “Allahu krijoi për ju bashkëshorte nga vet lloji juaj, e prej bashkëshorteve tuaja fëmijë e nipa dhe ju furnizoi me të mira…”(en-Nahl,72).

Fëmijët janë pjesa më e rëndësishme e shoqërisë, ashtu si çdo qytetar tjetër i shoqërisë kanë të drejtat e tyre në shoqërinë ku ata jetojnë.  Të drejtat e fëmijëve paraqesin thelbin e konceptit për të drejtat e njeriut. Kjo aspiratë e vë mirëqenien e fëmijës në qendër të interesit, vëmendjes dhe përkushtimit tonë.

Të drejtat e fëmijëve përbëjnë prioritetet kryesore që duhet të garantojë një shoqëri normale njerëzore. Këto të drejta janë parësore, jo vetëm për nga rëndësia që kanë fëmijët në jetën tonë, por mbi të gjitha, fëmijët mbajnë gjurmën e së nesërmes, dhe tek ata shohim të ardhmen e shoqërisë. Pa një brez të ri, të shëndoshë e të sigurt, do të thotë të mbetemi pa të ardhme, do të thotë që shoqëria të shpallë dështimin total të përpjekjeve për në rrugën e zhvillimit të saj.

Për këtë arsye, të drejtat që u takojnë fëmijëve, duhet t’i respektojmë dhe duhet të shprehim solidaritetin për ata fëmijë të cilëve u janë mohuar të drejtat e tyre.

Në Islam të drejtat e fëmijëve mund t’i ndajmë në:

1. Të drejtat e fëmijëve para lindjes së tyre dhe
2. Të drejtat e fëmijëve pas lindjes së tyre.

Të drejtat e fëmijëve para lindjes  janë:

1. Që fëmija të lind prej prindërve legjitim martesor sipas ligjit Islam.

Kjo e drejt rezulton nga shkaku se Jeta në martesë obligon që të dy prindërit duhet të sigurojnë jetën fëmijëve të tyre.

2. Që prindërit të jenë të një feje.

E drejt e fëmijës është që prindi të zgjedh nënën e mirë, prej fesë së pastër islame, siç thotë Muhamedi a.s: “ Martoju me atë që është fetare se përndryshe të rrokë varfëria”.

Zoti i Lartëmadhërishëm në Kur’an thotë: “Mos u martoni me idhujtare deri sa të bëhen besimtare, nuk ka dyshim se robëresha besimtare është më e mirë se idhujtarja edhe nëse ju  pëlqen ajo.”(el-Bekare,221).

3. Të mos urrehet gjinia femërore.

Arabët paraislamik  e kanë pasur zakon që kur fëmija t’i lindte vajzë, ta varrosnin për së gjalli, ngase, sipas tyre femra do t’ju sillte atyre turp në familje, mirëpo Islami e ka ngritën femrën në nivelin të cilin e meriton në shoqëri dhe se një veprim të tillë e ka ndaluar rreptësisht dhe të mos përsëritet kurrë. Zoti i Lartëmadhëruar na paraqet  momentet e lajmërimit të lindjes së gjinisë femërore te arabët paraislamik : “Dhe kur ndonjëri prej tyre lajmërohet me vajzë, fytyra e tij prishet dhe bëhet plot mllef, fshihet prej njerëzve, për shkak të asaj të keqeje me të cilën u lajmërua,m andej mendon a ta mbaj atë ,ashtu i përulur apo ta mbuloj ashtu të gjallë në dhe. Sa i keq është gjykimi i tyre.”(en-Nahl,58,59). Pastaj Zoti i Lartëmadhëruar me ajet ndalon një veprim të tillë ku thotë: “Ju mos i mbytni fëmijët tuaj nga frika e varfërisë, se ne ua sigurojmë furnizimin atyre dhe juve, mbytja e tyre është mëkat i madh.”(el-Isra,31).

4. E drejta e trashëgimisë.

Sipas  fesë islame njeriu me të drejta të barabarta fillon që në muajin e katërt të shtatzënisë ku edhe i vjen shpirti fëmijës në barkun e nënës së saj.

Trashëgimia i takon fëmijës edhe para lindjes së tij ashtu që nëse njeriu vdes dhe e lë gruan shtatzënë atëherë fëmijës i rezervohet trashëgimia dhe kur të rritet i dorëzohet në dorën e tij. Çdo formë e trashëgimisë që i takon i rezervohet dhe kur të rritet i dorëzohet në duart e tij .Zoti i Lartëmadhërishëm ka thënë: “E kur të rriten atëherë dorëzoju atyre pasurinë e tyre. Mos e hani atë duke e shkapërderdhur dhe duke u ngutur para se të rriten ata. Kush është i pasur le të ruhet,e kush është i varfër le të hajë me maturi. E kur t’ju dorëzoni atyre pasurinë e vet ,dëshmoni atë. Mjafton që Allahu është Llogaritës.”(en-Nisa,6).

Të drejtat e fëmijës pas lindjes

1. Thirrja e ezanit.

Para se të dëgjoj fëmija emrin e tij është drejt që t’i thirret ezani me qëllim që ta dëgjoj emrin e krijuesit të Tij, pra t’i dëgjoj fjalët “All-llahu Ekber” dhe “Laa ilahe il-lAll-llah”. E pastaj me shpresë dhe dëshirë që  edhe fjala e fundit me të cilën do të ndahet nga kjo jetë të jetë po e njëjta fjalë.

2. E drejta e gjidhënies

Nëse fëmija nuk ka nënë (i vdes), prindi e ka për obligim t’i sigurojë gjidhënien nga ndonjë grua tjetër me kompensim.

Nëse nëna është gjallë, ajo i jep gji fëmijës së saj dy vite të plota. Thotë Zoti i Lartëmadhërishëm: “Nënat u japin qumësht fëmijëve të tyre dy vjet të plota nëse dëshirojnë ta plotësojnë saktësisht gjidhënien.” (el-Bekare,233).

Nëna mund ta ndërpres gjidhënien, nëse shëndeti i është në rrezik apo është shumë e dobët. Zoti i Lartëmadhëruar thotë: “Asnjë nënë nuk bënë të dëmtohet me fëmijën e saj (el-Bekare,233).

3. E drejta e emërtimit.

Emërtimi është shenjë e identifikimit të njeriut, çështjet e para të cilat i ka mësuar Ademi a.s. pas krijimit të tij kanë qenë emrat sepse nëpërmjet emrave bëhet edhe identifikimi i sendeve dhe çështjeve. Për këtë arsye, emri luan rol të rëndësishëm në jetën e njeriut, por edhe në botën tjetër do të thirremi në bazë të emrave në këtë botë, për këtë arsye është e drejt e fëmijës është që ai të emërohet me emër të mirë.

Muhamedi  a.s. ka thënë: “Ju, në ditën e Kijametit do të thirreni me emrat e juaj dhe të baballarëve tuaj, andaj emërtoni fëmijët me emra të bukur”.

4. E drejta e sunetisë.

Sunetinë e kanë praktikua pejgamberët e mëhershëm. Me suneti ruhet shëndeti dhe pastërtia e fëmijës për të cilën fëmija ka nevojë në jetë. Muhamedi a.s. ka thënë:“Pesë çështje janë prej natyrshmërisë së njeriut: Sunetia, shkurtimi i mustaqeve ,prerja e thonjve, të rrojturit e  nënsqetullave dhe të rrojturit në organet e turpshme”.

5. E drejta e sigurimit të zhvillimit të jetës së fëmijës.

E drejt e fëmijës është që ai të sigurohet nga çdo gjë që e dëmton qoftë fizikisht qoftë psiqikisht. Muhamedi a.s. ka thënë: Njeriu bëhet mëkatarë nëse për atë që kujdeset nuk e ushqen.

Për zhvillimin e plotë të fëmijës, fëmija duhet të rritet në një mjedis familjar, në një atmosferë lumturie,dashurie dhe mirëkuptimi.

Fëmija nëse rritet i shëndoshë i ndihmon edhe familjes e edhe shoqërisë, por është edhe i dashur tek All-llahu. Muhamedi a.s. ka thënë: “Besimtari i shëndoshë dhe i fuqishëm është më i dashur  tek Allahu se besimtari jo i shëndoshë dhe i dobët”.

6. E drejta e kujdesit familjarë.

Kujdesi ndaj fëmijës është obligim ndaj Allahut dhe ndaj robit të tij. Mosha e fëmijërisë ka të drejt për një përkujdesje dhe përkrahje të veçantë. Familja si njësi themelore e shoqërisë duhet të marrë përsipër rolin e saj në bashkësi. Prindërit e kanë për obligim që ta ushqejnë fëmijën, ta veshmbathin dhe ta pastrojnë deri sa të rritet. Prindërit duhet ta ushqejnë fëmijën  me ushqim të hallallit.

7. E drejta e porosisë për mbikëqyrje para vdekjes së dy prindërve.

Kujdestar i fëmijës është baba, nëse ai mungon (vdes) e merr përsipër gjyshi. Nëse ai mungon atëherë kujdesia kalon te vëllai i babit, nëse ai mungon atëherë kujdesi kalon te axha i babait. Me një fjalë mbikëqyrja kalon në të njëjtën renditje të trashëgimisë.

8. E drejta e edukimit dhe arsimimit

Muhamedi a.s. ka thënë: “Mësoni fëmijët tuaj, edukoni mirë dhe arsimoni mirë”. Në një hadith tjetër Muhamedi a.s. ka thënë: “Prindi nuk mund t’i japë fëmijës së vet gjë më të mirë se edukata e mirë!”:

Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën për pushim, kohë të lirë, lojë dhe pjesëmarrje në aktivitete kulturore dhe artistike. Nuk ka dyshim se dhe rrethi ku jeton fëmija ndikon shumë në edukimin e tij.

9. E drejta e shkollimit

Fushë e rëndësishme e zbatimit të drejtave të fëmijës është arsimi dhe shkolla. Shkollimi nuk përkufizohet vetëm me shkencat fetare por shkollimi përfshinë të gjitha shkencat si ato fetare, shoqërore, ekonomike, ekzakte dhe çdo lëmi tjetër që i nevojitet atij për të fituar lumturi edhe në këtë botë edhe në botën tjetër.

10. E drejta e shëndetit dhe e shërimit

Fëmijët  kanë të drejtë të gëzojnë shëndet të plotë dhe t’iu jepet kujdesi maksimal shëndetësor dhe mjekësor. Duhet  të jetë i mbrojtur nga dhuna, keqtrajtimi, shfrytëzimi dhe përdorimi për punë që mund të dëmtojë shëndetin, moralin ose të rrezikojë jetën a zhvillimin e tij normal.

Preventiva është më e mirë se përdorimi i ilaçit. E drejtë e fëmijës është që prindi t’i siguroj ushqim të mirë, veshmbathje të mirë, vendstrehim të mirë. Për tu siguruar nga infektimet e viruseve dhe mikrobeve duhet të jetë i pastër, për këtë arsye fëmija mësohet të merr gusul, të merr abdest, t’i shkurton thonjtë  dhe bëhet sunet, të gjitha këto janë preventivë e fëmijës për shëndetin e tij.

11. E drejta e trashëgimisë.

Trashëgimia i takon fëmijës edhe para lindjes së tij. Nëse njeriu vdes dhe e le gruan shtatzënë, atëherë fëmijës i rezervohet trashëgimia dhe kur të rritet i dorëzohet në dorën e tij. Çdo formë e trashëgimisë që i takon i rezervohet dhe kur të rritet i dorëzohet në duart e tij. Zoti i Lartëmadhërishëm ka thënë: “E kur të rriten atëherë dorëzoju atyre pasurinë e tyre. Mos e hani atë duke e shkapërderdhur dhe duke u ngutur para se të rriten ata. Kush është i pasur le të ruhet, e kush është i varfër le të hajë me maturi .E kur t’ju  dorëzoni atyre  pasurinë e vet, dëshmoni atë. Mjafton që Allahu është Llogaritës”.(en-Nisa,6).

   

12. E drejta e mendimit të lirë.

Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën e informimit, shprehjes së mendimit të tyre dhe të drejtën për t’u dëgjuar. Sheriati Islam respekton mendimin e fëmijës nëse ai ia qëllon dhe ka mendim të drejt. Islami i edukon fëmijët që ata të bëhen të pavarur në mendimet e tyre si në aspektin e diturisë profesionit etj. etj.

13. E drejta e argëtimit.

Në jetën e fëmijës argëtimi ka përparësi nga mësimi. Argëtimi në rend të parë duhet të jetë nën përkujdesjen e familjes pastaj nën përkujdesjen e të rriturve e pastaj në rend vjen argëtimi me të vegjlit. Loja i ndihmon fëmijës në zhvillimin e trupit të tij.

13. E drejta e fëmijës në kurbet.

Muhamedi a.s. ka thënë: “Edukoni fëmijët tuaj që ta duan Allahun dhe të dërguarin e Tij.”

Mëkatin për mosmësimin e Islamit dhe përkatësisë së fëmijës në kurbet e merr prindi i tij, e pastaj shteti i cili nuk përkujdeset që të ofroj mësime se si ta donë fenë e tyre, atdheun e tyre dhe kombin e tyre.

Fëmija në kurbet është si zogu në vend të huaj. Ai zog një ditë duhet të kthehet në vendlindje,ai duhet ta dijë origjinën dhe prejardhjen e tij. Ai zog assesi nuk duhet të humbas dhe nuk duhet të shkoj në rrugë pa kthim.

14. E drejta e zgjedhjes së shokut të jetës.

Pasi  që fëmija të arrijë moshën e pjekurisë, pa marrë parasysh a është mashkull apo femër, ka të drejtë në zgjedhjen e shokut të jetës dhe nuk lejohet që prindi ta detyroj djalin të martohet me vajzën të cilën nuk e pëlqen, ose në të kundërtën, ta detyroj vajzën të martohet me djalin që nuk e pëlqen. Prindërit kanë të drejt të intervenojnë  vetëm atëherë kur ka ndonjë pengesë apo ndalesë  të sheriatit që e pengon apo e ndalon martesën, në të kundërtën jo.

15. E drejta e jetës në bashkësi apo shoqëri (e drejta e mosizolimit).

Me këtë të drejtë të fëmijëve kemi për qëllim që fëmijës t’i sigurohet jeta e lumtur pa presione, pa dhunë, pa keqtrajtime dhe pa cenim.  Kjo e drejt është për të gjithë muslimanët sepse Muhamedi a.s. ka thënë: “Muslimanët janë të drejt në mes vete dhe u ndihmojnë të dobëtëve”.

16. E drejta e përgjegjësisë.

Nëse fëmija nuk vepron punë të mira, duhet të këshillohet të veproj punë të mira. Nëse vepron punë të këqija duhet të këshillohet të largohet nga punët e këqija.

Kur të rritet prindi i thotë fëmijës: “Të rrita, të edukova, kërkoj mbrojtje të mos vuash në botën tjetër”.

Këto janë të drejtat e fëmijëve të cilave feja Islame ju ka kushtuar kujdes për më shume se 14 shekuj ndërsa në shekullin e fundin pra në vitin 1989 Asambleja e Përgjithshme e Organizatës së Kombeve të Bashkuara ka miratuar Konventën e të Drejtave të Fëmijës. Edhe pse konventa përmban 45 nene, ato të drejta të fëmijëve  mund të përmblidhen në 10 pika:

1. Të gjithë fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejta të barabarta. Asnjë fëmijë apo i ri, nuk duhet të dëmtohet për shkak të gjinisë, ngjyrës, gjuhës apo besimit të tij.

2. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtë të gëzojnë shëndet të plotë dhe t’iu jepet kujdesi maksimal shëndetësor dhe mjekësor.

3. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtë për arsim fillestar falas. Përveç kësaj, atyre duhet t’iu mundësohet edhe arsimimi i mëtejshëm.

4. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën për pushim, kohë të lirë, lojë dhe pjesëmarrje në aktivitete kulturore dhe artistike.

5. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën e informimit, shprehjes së mendimit të tyre dhe të drejtën për t’u dëgjuar.

6. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën për një edukim të mirë. Prindërit apo edukatorët e tjerë nuk duhet të përdorin dhunë, keqtrajtimi dhe keqpërdorimi është i ndaluar.

7. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën e mbrojtjes dhe ndihmës së veçantë në luftë dhe gjatë arratisjes.

8. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtën e mbrojtjes nga puna shfrytëzuese dhe keqpërdorimi seksual.

9. Fëmijët dhe të rinjtë kanë të drejtë të jetojnë me prindërit e tyre dhe të mbajnë kontaktin me të dy prindërit, nëse ata jetojnë të ndarë.

10. Fëmijët dhe të rinjtë e gjymtuar kanë të drejtën e ndihmës dhe përkrahjes së veçantë, si dhe të pjesëmarrjes aktive në jetën shoqërore.

Dhe në fund, mund të themi se dobia  prej fëmijëve nuk ndalet në këtë botë siç mendojnë disa, por vazhdon edhe në botën tjetër sepse Muhamedi a.s. ka thënë: “Kur të vdes i biri i Ademit i ndërpriten  veprat përpos që vazhdojnë shpërblimet prej tri çështjeve e ato janë. Lëmosha rrjedhëse. Dituria prej së cilës kanë dobi të tjerët pas tij dhe fëmijën i cili lutet për të.”