Marrur nga “Usuli fikhu islam” i autorit Dr. Vehbetu Zuhejli.

Përktheu: Dr. Musli Vërbani.

 

NGARKESA ME VEPRA TË RËNDA

 

Për veprimin e të ngarkuarit është kusht që ajo vepër të jetë në mundësi të të ngarkuarit.

Parashtrohet pyetja: A lejohet ngarkimi me vepra të rënda?

Kjo çështje është çështje që bënë pjesë në ngarkimin për të pamundurën.

Është e ditur se jeta është angazhim dhe lodhje. Realizimi i shpresave është peng i shpenzimit të energjisë. Kështu është edhe fusha e detyrimeve të sheriatit, për t’i vepruar ato, për t’i shfrytëzuar frytet  e veprave dhe është e pamundur që të mos ketë vështirësi. Kryerja e tyre është e vështirë, por mëshira e Allahut ndaj robërve të tij bën që të hiqen vështirësia dhe lodhja prej tyre. Për këtë arsye, duhet që të sqarojmë substancën e vështirësisë.

Vështirësia është dy llojesh.

1. Vështirësia e zakonshme dhe
2. Vështirësia e jashtëzakonshme.²²¹

 

1. Vështirësia e zakonshme, të cilën njeriu mund ta përballojë, pa u dëmtuar. Këtë lloj vështirësie nuk e ka larguar Ligjvënësi nga ne dhe  vështirësia  në këto ngarkesa ndodh. Çdo vepër në jetën tonë është e vështirë dhe ajo vepër nuk mund të kryhet pa të, mirëpo ajo vështirësi është e përballueshme. Përpos kësaj, kuptimi i ngarkesës është: kërkesa që në vetvete ngërthen ngarkesën dhe vështirësinë, e cila kërkesë nuk mund të realizohet pa këto dy komponente, mirëpo ato janë të përballueshme. Qëllimi i kryerjes së kërkesës nuk është që vetëm të veprohet, por qëllimi është dobia, e cila rezulton prej kryerjes së asaj kërkese. P.sh.:

– Qëllimi i namazit nuk është lodhja e trupit dhe përkufizimi i mendjes në të, por qëllimi është edukimi i shpirtit dhe përkushtimi ndaj Allahut, si dhe natyrshmëria e namazit, e cila të ndalon nga veprat e këqija dhe imoraliteti. -Qëllimi i agjërimit nuk është ndalimi i trupit me ushqim që të uritet, të etet, si dhe moslejimin e shfrytëzimit të të mirave, por qëllimi është pastrimi i shpirtit dhe ngritja e ndjenjave në nivel të mëshirës njerëzore. Ligjvënësi me këto detyrime është sikurse mjeku i cili i jep pacientit ilaç të ithtë, mirëpo me atë ilaç ai nuk dëshiron që ta mundojë pacientin, por ka për qëllim që t’ia largojë sëmundjen. Kjo është e qartë te ngarkesat tjera të sheriatit.

Pasi që qëllimi nuk është te vështirësimi, por arritja e dobive, ne nuk duhet t’ia vështirësojmë gjendjen vetes sonë e që të shtojmë më shumë prej atyre ngarkesave, duke menduar se me ato shtesa do të fitojmë shpërblim të madh; dhe nëse shpërblimi i matet me masë të vështirësisë, në këtë rast ne jemi kundër, kjo i refuzohet vepruesit të tillë dhe nuk shpërblehet. Kush nuk shkon rrugës së lehtë për të udhëtuar në xhami, por e zgjedh një rrugë të mundimshme dhe me pengesa, duke dashur që të ketë shpërblime më të mëdhaja, ai veç e ka gabuar qëllimin dhe nuk ka shpërblim. Në këtë kuptim janë gjetur(gjurmuar) disa thënie se: “Vlera e shtëpisë së afërt me xhaminë me shtëpinë larg saj është  sikurse luftëtari me joluftëtarin”.²²³ Qëllimi me vështirësi nënkupton qëllimin e rrugëtimit. Për shembull: Qëllimi është ndërtimi, mirëmbajtja dhe ruajtja e vlerës së xhamisë për t’i kryer obligimet bashkërisht (me xhematë) dhe nxitja për namaz, si dhe kryerja e detyrimeve.

2. Vështirësia e jashtëzakonshme. Është vështirësia e tepërt, të cilën njeriu i rëndomtë nuk mund ta përballojë, e dëmton (shkatërron) shpirtin duke i kryer ato detyrime, e çrregullon sistemin jetësor dhe e paralizon kryerjen e veprave të dobishme. Logjikisht këto ngarkesa nuk mund të pengohen, mirëpo nuk kanë ardhur me sheriat, sepse Allahu i Lartmadhëruar nuk ka pasur për qëllim të ngarkojë me detyrime të vështira, që të shkaktojë  mundime, si f.v.: agjërimi 48 orësh (dy ditë pandërprerë) dhe falja  namaz dy net pandërprerë.

Argumentet për këtë janë me sa vijon:

E para: –Tekstet e Kur’anit fisnik, të cilat largojnë vështirësitë dhe mundimet. Shembull: Thënia e Zotit të Lartmadhëruar:

 “Allahu dëshiron për ju lehtësim, e nuk dëshiron për ju vështirësim”.

Pastaj ajeti:

“ Dhe heq prej tyre barrën dhe hallkat ngulfatëse, të cilat i kanë pasur mbi veten e tyre”.

“Dhe nuk ka bërë në fe asgjë të vështirë për ta”.

“Allahu dëshiron që të lehtësoj për ta dhe njeriu është krijuar (krijesë) i  dobët.

Pastaj, edhe tekstet prej sunetit, si : Thënia e Pejgamberit s.a.v.s.:”Jam dërguar për tolerancë dhe pastërti. ²²⁴

Pejgamberi s.a.v.s. gjithmonë, kur ka qenë në pyetje  të zgjedhë një çështje prej dy çështjeve, e ka zgjedhur më të lehtën prej tyre.²²⁵

 

E dyta: Çka është vendosur lehtësi në ligjësim, e cila është çështje dhe urdhër i prerë, dhe ajo çka është dituri e domosdoshme si f.v.:

– Lehtësimi për shkurtimin e namazit,

-mosagjërimi i Ramazanit, bashkimi i dy namazeve.

-përdorimi i të ndaluarave në raste të domosdoshme.

Këta shembuj në mënyrë të prerë tregojnë për lehtësim dhe heqjen e vështirësive të njeriut.

Këto vështirësi, nëse janë në bërthamë të veprës, Allahu i ka  kërkuar dhe e ka dëshiruar veprimin me këto lehtësime. Vërtet Allahu dëshiron të veprohet me lehtësime, ashtu siç dëshiron edhe kryerjen e obligimeve.²²⁶ Ndërsa, sa i përket vështirësisë, e cila nuk është në bërthamë të veprës, por i ngarkuari, me dëshirën e tij, dëshiron që t’ia vështirësojë jetën vetvetes me adhurime të tepruara, Allahu ka ndaluar të veprohet ashtu.

Këtë që e thamë ka mbështetje në atë se Pejgamberi s.a.v.s. ka ndaluar agjërimin (48 orësh) pandërprerë, faljen gjatë gjithë natës. Ka ndaluar murgërinë, kur ka thënë: Për Allahun! Unë jam më i devotshmi prej të gjithë juve dhe ai që më së shumti i frikësohet Allahut, mirëpo unë agjëroj dhe nuk agjëroj. Falem dhe pushoj, martohem me gra, e kush largohet nga syneti im nuk është prej meje.²²⁷

Për atë që është përbetuar se do të agjërojë, duke qëndruar gjithë ditën në diellin përcëllues, i ka thënë:”Agjërimin plotësoje, por në diell mos qëndro”.²²⁸

-Pejgamberi s.a.v.s. ka thënë : “Janë shkatërruar tepruesit Ekstremistët”.²²⁹

-Poashtu, ka thënë: “Pranoni detyrimet që keni aftësi t’i kryeni”.

-Poashtu, ka thënë: “Vërtetë kjo fe është e lehtë dhe çdokush që dëshiron ta vështirësojë, do të jetë i humbur”. ²³⁰

-Poashtu, ka thënë: “Nuk është mirë që të agjërohet gjatë udhëtimit”.²³¹

-“Ka gjykuar për mëkatim për atë i cili i përmbahet detyrimit, e lë veprën lehtësuese”. Për njerëzit e tillë ka thënë: “Ata janë gabimtar딲³²

Ndërsa, sa i përket haditheve që tregojnë për fitimin e shpërblimit të atyre që ecin në largësi për ibadet, qëllimi nuk është në vështirësi, por për arsye të tjera, si f.v. për shkak të vendit, pra vlerës së vendit deri sa shkohet atje, ose të kthehet prej atje, ose për shkak të durimit të asaj vështirësie që të fitohet shpërblimi i madh, sikurse në xhihad për atë të cilit i paraqitet vështirësi. Vështirësia për këtë qëllim është pasues i të pasuarës. Ndërsa, ne e kemi fjalën kur shkaktohet vështirësia për qëllim jo të të pasuarës, por qëllimi është në vetë veprën. Imam Shatibiju thotë:” Nëse qëllimi i të ngarkuarit është që të përjetojë vështirësi, ai veç e ka kundërshtuar qëllimin e Ligjvënësit. Nga shkaku se Ligjvënësi me ngarkesë nuk ka për qëllim vështirësimin e gjendjes. Çdo qëllim, që është në kundërshtim me qëllimin e Ligjvënësit, është i pavlefshëm”.

E treta: Ixhmai se nuk ka ndodhur që ngarkesat  detyrimet e sheriatit të shkaktojnë vështirësi. E, kjo tregon se Ligjvënësi nuk e ka atë qëllim,

Kush dëshirën më gjerësisht, le të lexojë librin “Muvafekat” vol ll

 

Llojet e “mundësive” te Hanefijtë

 

            Te Hanefijtë “mundësia” është vlefshmëria e shkaqeve dhe përdorimi i mjeteve legjitime. Me këtë kemi për qëllim “ndërmjetësin” me të cilin arrihet deri te e dëshiruara (kërkuara), si f.v: shëndeti, ekzistimi i ujit, pronësimi i Nisabit (shumës së kërkuar).

“Mundësia”, e cila është kusht i ngarkesës dhe i shtohet asaj e mira e së urdhëruarës, te Hanefijtë ndahet në:

1. Mundësi absolute dhe
2. Mundësi e plotë.²³⁴
3. Mundësia absolute: është mundësia minimale me të cilën mund të arrihet e urdhëruara dhe ajo çka është e patjetërsueshme, pa marrë parasysh nëse ajo e arritur është e arritur fizike apo materiale. Kjo mundësi është kusht për të kryer çdo gjë që urdhërohet, pa marrë parasysh se a është e mirë personale, apo është e mirë për tjetrin, si f.v: abdesi, namazi, haxhi, zekati. Kusht është renditja e sipërpërmendur: ekzistenca e ujit, aftësia, mundësia dhe pasuria: Nuk është kusht patjetërsia e mundësisë, por mjafton që të mendohet se mund të kryhet. Kur fëmija arrin moshën e pjekurisë, ose kur pabesimtari e pranon islamin, ose kur menstruacionistja pastrohet (i ndërpritet menstruacioni) në fund të kohës, sa që ka mundësi ta thotë tekbirin fillestar të namazit, i bëhet obligim namazi, nga shkaku se mendohet se koha do të jetë në dispozicion deri në përfundim të kohës së namazit, të ( ndaljes) lindjes së diellit, dhe mundësia e faljes logjikisht, edhe pse kjo, zakonisht, mund të ndodhë shumë rallë; sikurse i ka ndodhur Sulejmanit a.s., i cili është përmendur në Kur’anin fisnik, kur i ka kaluar koha e namazit të ikindijës, për shkak se ka qenë i angazhuar me disa kuaj, që në ato çaste i kishin dalë përpara.

Nuk kushtëzohet që, sa të jetë kjo mundësi, të jetë edhe vaxhib,²³⁵ sepse është shart i pavarur dhe mbetja e shartit nuk është shart të mbetet edhe vaxhibi, si f.v. Dëshmitarët e kurorëzimit, nuk është kusht mbetja e dëshmitarëve  që të jetë kusht mbetja e kurorëzimit.²³⁶

Në bazë të kësaj: nuk bie obligueshmëria e haxhit, pas obligueshmërisë, kur më vonë paraqitet pamundësia, pasi që humb pasuria dhe mjetet për kryerjen e haxhit. Mbetet borxh në barrë të personit. Kështu është edhe me sadekatul fitrin: nuk bie vaxhibi, pasi të humbë pasuria, pas obligueshmërisë, sepse ekziston mundësia me secilin rast të tyre. Kusht i haxhit është mundësia, kusht i sadekatul fitrit  është: mundësia e të ushqyerit. Kështu ka thënë Pejgamberi s.a.v.s. : “Ushqeni ato”.

Mundësia e plotë: Është mundësia shtesë.

Është pjesa shtesë në bazë të mundësive, me fjalë të tjera obligueshmëri a shtesë në bazë të mundësive, përndryshe obligueshmëria varet prej disa obligimeve të kësaj mundësie. Kjo i ngjason sikurse të kaluarit prej vështirësisë në lehtësi, nëpërmjet saj. Kjo mundësi është kushtëzuar në shumë vaxhibe materiale e jo jomateriale, sepse kryerja e saj është më e vështirë, pasi që pasuria është e dhimbshme dhe, nga dashuria e dhembshuria, është e vështirë dhe me vështirësi njeriu ndahet prej saj. Shembull: Zekati: Distanca kohore njëvjeçare është kohë, në të cilën njeriu ka mundësi të shtojë pasuri dhe të përfitojë. Mund të kryhet dhënia e zekatit para se të përfundojë një vit i plotë, mirëpo shfrytëzohet lehtësimi me dhënien para përfundimit të plotë të vitit, që mos të pakësohet baza e pasurisë. Kushtëzimi është vazhdimësia e kësaj mundësie, për të qenë vazhdimisht edhe obligueshmëria, sepse është kusht i kuptimit të shkakut, ndërsa ndryshimi i vaxhibit është kalimi prej vështirësisë në lehtësim mundësie, e kjo do të thotë se mundësia lehtësuese kushtëzon ekzistimin e saj, me ekzistimin e vaxhibit.

Bazuar në këtë, zekati 10% (dhjetë përqindëshi-ushtri), haraxhi bie pasi që të humbë pasuria, sepse, po të mos ishte kështu, do të kalohej prej lehtësimit në vështirësi. Kur humb pasuria, bie nga obligimi dhënia e zekatit e të ngjashme, pasi që ka humbur mundësia lehtësuese. Kështu bëhet lirimi nga obligueshmëria e zekatit, kur njeriu të ketë borxhe, pasi që i mungon pasuria, dhe mundësia lehtësuese, pasi që pasuria është e angazhuar për nevoja primare, e ajo nevojë është borxhi. Lehtësimi realizohet kur të  ketë njeriu pasuri shtesë (shumë). Po mos të bëhej lirimi nga zekati, pas bankrotimit dhe zhytjes në borxhe, atëherë do të kalohej prej lehtësisë në vështirësim. Ndërsa, sa i përket shpenzimit, shpenzimi nuk liron nga dhënia e zekatit, sepse kjo do të thotë tejkalimi i të drejtës së të varfërve. Kefareti është e njëjtë me shpenzimin në pasuri për të mos dhënë zekat.

Sa i përket shpenzimit të pasurisë, dihet se fshehja e pasurisë është në kundërshtim me zekatin, e kefareti është sikurse shpenzimi, sepse pasuria nuk është përcaktuar për kefaret (kompenzim), e shpenzimi me të nuk është tejkalim, çka është e kundërta në zekat, sepse vaxhib është një pjesë e nisabit (shumës së caktuar) dhe se vaxhib është përcaktuar kjo sasi e pasurisë (për të dhënë zekat). Nëse shpenzohet e tërë pasuria, është harxhuar vaxhibi, e për atë dënohet. Ndërsa, sa i përket në rastin e borxhit, kefareti ( fshehja e pasurisë) është e kundërta e zekatit dhe për këtë është vaxhib, së bashku me borxhin, sepse qëllimi me të është ndëshkimi për krim dhe fshehje të pasurisë. Ndërkaq, te zekati qëllimi me të është mbulimi i nevojave të fukarave dhe falënderimi i begative për të pasurit. Ndërsa, me borxhe njeriu nuk mund të jetë i pasur. Ajo çka vërehet, duke i analizuar gjërat hap pas hapi, fitohet bindja se te shumica e obligimeve me pasuri kushtëzohet mundësia lehtësuese, si shpenzimi për të varfrit, dhjetë përqindëshi, haraxhi dhe borxhi.

Kushti i katërtë:   

                              Arritja deri të kushti i sheriatit.

             

              Dijetarët nuk kanë rënë dakord në arritjen e kushtit të sheriatit, pa të cilin edhe i ngarkuari e vepron, prapëseprapë ajo vepër nuk është valide.

P.sh.: Namazi është ndërlidhur me kushtin e sheriatit, sa që, për të qenë valid, duhet të plotësohen kushtet, si f.v: islami, pastërtia, mbulimi i pjesëve të turpshme. Tani parashtrohet pyetja: A është kusht kushtëzimi i sheriatit për të qenë i vlefshëm ngarkimi, apo nuk është kusht?

Kjo çështje nuk ka të bëjë në përgjithësi, pra në mënyrë gjenerale. Sepse të gjithë kanë rënë dakord se të arriturit e kushtit të sheriatit nuk është kusht për të qenë valid ngarkimi. I papastri, i paabdesi, që të dy, janë të urdhëruar për namaz, mirëpo kjo çështje ka të bëjë në çështje sekondare, e ajo është: a u drejtohet pabesimtarëve ligjërimi për ligje sheriative? E, kjo nënkupton çështjet dytësore të adhurimit.

Të gjithë janë të pajtimit se pabesimtarët janë të ngarkuar për besim (iman), për veprimtari të ndërsjelltë, gjithashtu, edhe për dënime, sepse Pejgamberi është dërguar për njerëzimin, dhe ligjet e sheriatit rezultojnë në aktet mes tyre,  si dhe në çka ka të bëjë me të drejtat e tyre ne pasuri, si: në huadhënie, kompensime, dëmshpërblime e të ngjashme, e kjo është pjesa që i takon ligjërimit rregullativ (vendosës), ashtu që p.sh.: shkatërrimi apo dëmtimi i pasurisë së tjetrit është shkak për dënim kompensimi.²³⁷ Mirëpo,  tema boshte e mospajtimit në mes tyre është se: a janë pabesimtarët të ngarkuar për kryerjen e detyrave dytësore të sheriatit në ibadete (adhurime), që kanë të bëjnë me dënimin në ahiret, nëse nuk i besojnë ato detyra, si f.v. namazi, zekati e të ngjashme, pra, që është obligative t’i kryejnë në këtë botë!?. Për këtë dijetarët kanë dhënë tri mendime:²³⁹

1. Shumica absolute e Esharitëve dhe shumica e multezilëve, si dhe Irakianët, Hanefitë, mendojnë se: arritja e kushtit sheriativ, nuk është kusht në ngarkim. Nuk kushtëzohet në ngarkesë që të veprohet, që të jetë kushti i tillë, që të arrihet në momentin e ngarkimit, por nuk ka pengesë që të vijë ngarkesa me të kushtëzuarën, ashtu që t’i paraprijë kushti ngarkesës. Logjikisht kjo pranohet, por edhe ka ndodhur në praktikë. Logjikisht është pranuar që çështja e kushtit t’i orientohet të kushtëzuarës, e kjo do të thotë se: pabesimtari dënohet për moskryerjen e atyre detyrave. Kjo veç ka ndodhur në sheriat, të cilën do ta sqarojmë më pas.
2. Shumica absolute e Hanefijve dhe Ebu Hamid el Esferaniju prej Shafive mendojnë se: të arriturit e kushtit sheriativ, është kusht për ngarkesë.
3. Një pjesë e mendimtarëve të grupit të dytë thonë se: pabesimtarët janë të ngarkuar me ndalesa, e jo me urdhëresa, sepse ndalesat janë për ndëshkim dhe dënim.

Argumentet:

Secili mendim është argumentuar me argumente, të cilat do t’i përmendi, por do t’i paraqes edhe replikimet në mes vete:

Argumentet e shumicës absolute: Shumica absolute e dijetarëve janë argumentuar me atë se pabesimtarët janë të urdhëruar për obligimet dytësore të adhurimit (ibadetit) dhe se ata do të dënohen për moskryerjen në botën tjetër, edhe pse nuk e kanë arritur kushtin sheriativ, e që ai kusht është Imani (besimi), me argumentet  në vijim:

1. Urdhëresat e përgjithshme (pa dallim: besimtarë a pabesimtarë), si f.v: Thënia e Zotit të Lartmadhëruar:” O ju njerëz adhuroni (bëni ibadet) Zotin tuaj”. Pabesimtarët janë pjesë e njerëzimit.
2. Thënia e Zotit të Lartmadhëruar: “Dhe nuk janë urdhëruar ndryshe, përpos që të adhurojnë Allahun të sinqertë, me përgjegjësi me fenë e pastër dhe që të falin namazin e të japin zekatin”. Përemri në pjesën “të urdhëruar” ka për qëllim pabesimtarët, të cilët janë veç të përmendur në fillim të sures, se Zoti i Lartmadhëruar ka thënë”Është bërë obligim ndaj Allahut kryerja e haxhit për njerëzit në shtëpinë e Tij”.(Ali Imran) Në fjalën”njerëzit” bëjnë pjesë edhe jomuslimanët”
3. Kërcënimi që u është bërë pabesimtarëve për moskryerjen e urdhrave.

Çka ju ka sjell në xhehenem? Thonë: Nuk kemi qenë prej atyre që falen dhe nuk kemi ushqyer të varfërit.

Thënia e Zotit të Lartmadhëruar: “Mjerë për idhujtarët, të cilët nuk e japin zekatin”

Thënia e Zotit të Lartmadhëruar: E kush vepron ashtu ka bërë mëkat, Ndëshkimi do t’i dyfishohet në ditën e Kijametit  dhe ai do të qëndrojë përgjithmonë në vuajtje të poshtëruar(El-Furkan,68,69).

Thënia e Zotit të Lartmadhëruar:” Dhe nuk ka dhënë lëmoshë, e as nuk ka falur namaz”. Ky është dënim dhe nënçmim për moskryerjen e detyrimeve.

Zoti i Lartmadhëruar ka thënë:” Dhe ata, të cilët nuk adhurojnë tjetër Zot, paralel me adhurimin ndaj Allahut”

Prej argumenteve më të qarta se pabesimtarët janë të ngarkuar me çështje dytësore është thënia e Zotit të Lartmadhëruar: Ata të cilët nuk besojnë dhe pengojnë nga rruga e Allahut, u shtojmë dënim përmbi dënim  për atë që kanë mëkatuar.

Kadiju Taxhudijn Sebekiju thotë: “Nuk mund të kuptohet ndryshe, përpos se dënimi shtesë është për “shkatërrimin”, i cili është vepër shtesë e pabesimit, sepse “shkatërrimi” bëhet ose nëpërmjet pengimit, ose nëpërmjet rrugës së Allahut, ose edhe me veprime të tjera.²⁴⁰

 

            Argumenti logjik: Po t’iu kishte drejtuar Ligjvënësi pabesimtarit, i cili do të kishte pasur mundësi ta kuptojë ligjërimin, do t’i thoshte atij: Të kam bërë obligim ty pesë kohët e namazit për të cilat vlefshmëria e tyre është e kushtëzuar me imanin (besimin) dhe të kam bërë obligim që të besosh, para se t’i kryesh ato. Po, pse do të ishte i domosdoshëm kushtëzimi dhe i pamundur logjikisht? Ngarkimi me to (adhurimi dytësor) është i lejuar logjikisht. Përpos  kësaj, pabesimtarët janë të urdhëruar me ndalesa. Argument për këtë është dënimi për prostitucion, kështu që ata janë të ngarkuar, pra, për urdhëresa, kur bëjmë analogjinë (krahasimin) me ndalesat, pasi që në të dy rastet është emëruesi i përbashkët-Kërkesa- ( kërkesa për ndalim- kërkesa për veprim).

Argumentet e Hanefijve.           

Hanefijt dhe bashkëmendimtarët e tyre janë argumentuar me sa vijon:

1. Po të kishin qenë pabesimtarët të ngarkuar me çështjet dytësore të adhurimit, do të kishte qenë i vlefshëm pabesimi i tyre, sepse vlefshmëria është në përputhshmëri me urdhrin, ose mundësia e kryerjes së veprimit, sepse mundësia është kusht. E, për pabesimtarët është i pavlefshëm, ngaqë pabesimi është pengesë dhe nuk mund të kryhet detyra në kohën e pabesimit, pasi që ekziston pengesa, ndërsa pas asaj pengese jo, sepse në momentin e vdekjes bie ligjërimi sheriativ.

Ky argument replikohet me atë se: Ky nuk është boshti tematik, sepse në momentin e pabesimit nuk është nyje e veprimit, në dëshirën e tyre për të qenë të detyruar, duke iu paraprirë besimi (imani); sepse shumica absolute thonë: pabesimtari ka mundësi (është i lirë) të besojë, të bëhet musliman dhe t’i veprojë ato çka i bëhen obligim atij, si f.v: i papastri (xhunubi) dhe i paabdesi janë urdhëruar për namaz, pasi që para vetes kanë pengesën për atë obligim; duhet që të largojnë atë pengesë për të qenë e vlefshme kryerja e asaj detyre. Pengesa e atributit nuk është në kundërshtim me vet mundësin e kryerjes së atij veprimi.

2.        Po ashtu janë argumentuar me atë se : po të kishte ndodhur ngarkimi për pabesimtarët, do të kishte qenë obligim t’i kryenin kaza obligimet e pakryera, pasi ta pranojnë islamin, ndërsa kjo do të ishte e pavlefshme, sepse do të ishte në kundërshtim me Ixhmain, sepse Ixhmai ka vendosur se nuk e kanë obligim t’i kryejnë kaza (me vonesë).

 Për këtë argumentim replikohet me atë se kjo “ është e pavlefshme se pabesimtari nuk e ka për obligim kryerjen e obligimeve kaza në bazë të thënies së Zotit të Lartmadhëruar: Nëse i japin fund pabesimit, do t’u falet atyre, për atë që kanë bërë më parë”.

Po ashtu, edhe Pejgamberi s.a.v.s. ka thënë: Islami i fshin ato ( që janë bërë) para saj.²⁴¹

Argumentet e mendimit të tretë, të cilët bëjnë dallimin në mes të urdhëresave dhe ndalesave, janë se: ndalesat janë për t’u ndaluar nga të vepruarit, e kjo mund të kryhet edhe në kohën e pabesimit.

Replikohet në këtë argument se pabesimi është pengesë për veprim të ndalesave, sikurse është pengesë veprim i urdhëresave, sepse moskryerja e këtyre çështjeve dytësore është ibadet, për të cilën shpërblehet njeriu, dhe nuk janë të vlefshme vetëm se pas besimit (imanit). Veç kësaj, të ngarkuarit me ndalesa është të ndaluarit nga veprimi në parim “tema për të ligjësuarën”.

Janë argumentuar edhe me atë se: pabesimtarët nuk janë të ngarkuar me urdhëresa, sepse p.sh.: namazi, po të kishte qenë vaxhib, do ta kishte kërkuar prej tyre, mirëpo nuk lejohet që të kërkohet prej tyre namazi, përderisa janë në pabesim, sepse, edhe po qe se falen gjatë pabesimit, nuk u pranohet atyre. Është absurde që Ligjvënësi të kërkoj gjëra që shkatërrojnë, ndërsa pas Islamit, pasi që nuk e kanë obligim kryerjen kaza siç sqaruam, më parë. Kur arsyetohet kërkesa edhe obligimi.

Replikohet për këtë me atë se : koha e pabesimit është e lejueshme që të jetë kohë e ngarkesës, por jo  e ndodhjes (kryerjes) në atë kohë (por pas asaj kohe). Pra, ai ngarkohet në kohën e pabesimit ta kryejë, që, në rend të parë, ta pranojë Islamin, e pastaj ta kryejë. Ndërsa, thënia e Pejgamberit s.a.v.s.: “Islami largon (falë) atë që ka qenë para saj” ka për qëllim ngarkesën para islamit, mirëpo bie për t’i joshur ( t’u japë shpresë) për ta pranuar islamin.

Siç u vërejt, unë e preferoj mendimin e shumicës absolute të dijetarëve. Për këtë arsye, edhe dijetari Shevkaniu ka thënë: “ E vërteta është ashtu siç mendojnë shumica absolute e dijetarëve”.

Atë që duhet ta shikojmë është ajo çka është përhapur në mes të dijetarëve, se nuk rezulton asgjë në mospajtimin e tyre, sa u përket ligjeve të kësaj bote. Është i pavlefshëm adhurimi (ibadeti) i tyre, përderisa janë në pabesim, e kur ta pranojnë islamin nuk kërkohet prej tyre t’i kryejnë kaza.

Por, mospajtimi në mes të tyre ka të bëjë me dënimin në botën tjetër.

 Sipas mendimit të shumicës absolute të dijetarëve: Pabesimtari i meriton dy ndëshkime: ndëshkimin për pabesim dhe ndëshkimin për moskryerjen e çështjeve dytësore të fesë, ndërsa:

Sipas mendimit Hanefit: E meriton vetëm një ndëshkim (dënim), ndëshkimin se nuk e ka pranuar besimin.²⁴²

E vërteta është se në këtë mospajtim rezultojnë disa përfitime në këtë botë, e ato janë:

Fuqizimi i shkurorëzimit të pabesimtarit, lirimit të tij, dhiharit të tij dhe detyrimet për kompenzime (kefaret) e të tjera. Kjo do të thotë se legjislativisht është obliguar t’u nënshtrohet këtyre çështjeve te shumica absolute e dijetarëve, ndërsa jo te Hanefijtë, sepse pabesimtari nuk është i ligjëruar për ligjet dytësore.

Te të parët shkurorëzimi është shkak i të ndaluarit të bashkëshortësisë pas shkurorëzimit prej pabesimtarit, ndërsa:

Te Hanefijtë  nuk është shkak i ndalesës.

Po ashtu, te shumica absolute e dijetarëve nuk lejohet (nuk është i vlefshëm) dhihari, sepse menjëherë është i domosdoshëm kompenzimi ( kefareti), e ai nuk ka imunitet për të.

-A lejohet që pabesimtari xhunub të hyjë në xhami?!, a i lejohet edhe pse është e bazuar në kundërshtim të këtij rregulli:!.

– Tradhtari i fesë, kur ta pranojë islamin, a ka për detyrë t’i falë kaza namazet e kaluara, të cilat nuk i ka falur deri sa ka qenë pabesimtar (pasi që e ka tradhtuar fenë)?!, kështu edhe agjërimi i ditëve të Ramazanit, të cilat nuk i ka agjëruar?!. Ai, sipas shumicës absolute të dijetarëve, i ka obligim, ndërsa:

Sipas Hanefitëve nuk e ka për detyrë të falë kaza, as të agjëroj kaza, sepse tradhtari i fesë (murtedi) është pabesimtari bazor, sepse ai nuk është ligjëruar (urdhëruar) për çështjet dytësore të sheriatit.

– Nëse muslimanit i mblidhen shumë namaze të pafalura dhe shumë zekate,  pastaj tradhton fenë, e pastaj e pranon fenë islame, nuk lirohet nga ato namaze dhe ato zekate, sipas shumicës absolute të dijetarëve, ndërsa:

Te Hanefijt lirohet nga të gjitha ato namaze dhe ato zekate, sepse në momentin kur e ka tradhtuar fenë është shkarkuar nga të gjitha ato obligime.

–  Nëse pabesimtarët e mbledhin pasurinë e muslimanëve dhe e tubojnë në shtëpinë e tyre, nuk e kanë pronë të tyre, sipas shumicës absolute të dijetarëve, sepse ajo pronë është e fortifikuar, është e ndaluar të merret. Ndërsa, te Hanefijt e kanë pronë të tyre, sepse ndalesa përfshin çështje dytësore të islamit, e ata nuk janë të ligjëruar për ato çështje dytësore. Për këtë arsye, nuk është obligim kisasi për vrasjen e muslimanëve, e as dënohen për pasurinë e shpenzuar të muslimanëve.

– Duke u arsyetuar me këtë rregull, Muhamed bin Hasani ka treguar çështje, të cilat nuk janë obligim në medhhebin Hanefij, ndërsa te shumica absolute e dijetarëve janë obligim, si f.v.: zekatiul fitri është vaxhib për pabesimtarin, i cili është rob i muslimanit.

Nëse pabesimtarja është grua e muslimanit, ajo e ka vaxhib të pastrohet prej menstruacionit.