Dr. Musli Vërbani

–

Në krishterizëm, trashëgimtarët ndahen në:

1. Trashegimtarë obligativë dhe
2. Trashëgimtarë të brezave.

1. Trashëgimtarë obligativë në krishterizëm janë:  burri dhe gruaja.

  2 Trashëgimtarë të brezave janë të gjithë trashëgimtarët e tjerë,  përpos burrit ose gruas, të cilët trashëgojnë pasi që burri ose gruaja ta trashëgojë pjesën e saj.

Burri trashëgon në tri mënyra:

Mënyra e parë:

Burri  trashëgon një të dytën, nëse gruaja s’ka lënë pas vetes fëmijë.

Mënyra e dytë:

Burri trashëgon një të katërtën, nëse gruaja  ka lënë pas vetes së paku tre fëmijë,  pa marrë parasysh a janë  meshkuj apo femra. Mirëpo, nëse janë më shumë se tre fëmijë, atëherë ai merr pjesë të barabartë me çdonjërin fëmijë; pra, ai konsiderohet si njëri prej djemve.

Mënyra e tretë:

Burri trashëgon tërë  pasurinë, nëse e vdekura  nuk ka lënë  as fëmijë, as prindër e as vëllezër.

Ashtu siç trashëgon bashkëshorti prej bashkëshortes, njësoj trashëgon bashkëshortja prej bashkëshortit.

Te krishterët ekzistojnë dy sisteme të trashëgimisë:

a) Sistemi ibnul Kalakut dhe

b) Sistemi i Asalit.

a) Sistemi ibnu Kalakut,

Ibnu Kalaku, patriark i krishterë,  trashëgiminë e parasheh në këtë mënyrë:

1. fëmijët, djem dhe vajza, pa marrë parasysh se a janë të martuar apo të pamartuar, që të gjithë trashëgojnënë mënyrë të barabartë. Dhe, nëse ndonjë djalë  ka vdekur dhe ka lënë fëmijë, atëherë djemtë e djalit trashëgojnë me xhaxhallarët e tyre prej gjyshit të tyre hisen sikurse të kishte qenë gjallë prindi i tyre.

Pas gjeneratës së djemve trashëgon gjenerata e fëmijëve të djemve, e kështu me radhë.

2. Nëse i vdekuri nuk ka fëmijë apo fëmijë të fëmijëve, atëherë pasi që gruaja e merr pjesën e saj obligative, pjesën tjetër e trashëgon: baba 2/3, ndërsa nëna trashëgon 1/3. Nëse ndonjëri prej tyre është i vdekur, atëherë hisen e njërit prej tyre e marrin vëllezërit dhe motrat e të vdekurit, në pjesë të barabarta. Nëse ndonjëri prej vëllezërve ose motrave është i vdekur,  atëherë hisen e marrin fëmijët e vëllezërve ose fëmijët e motrave të të vdekurit.

3. Nëse i vdekuri nuk ka as fëmijë, as baba e as nënë, atëherë trashëgojnë vëllezërit dhe motrat.

4. Nëse i vdekuri nuk ka as fëmijë, as nënë, as baba, as gjysh e as gjyshe, atëherë në radhë trashëgojnë xhaxhallarët dhe dajallarët.

6. Nëse i vdekuri nuk ka as fëmije, as nënë e as baba, as vëllezër, as motra, as gjysh, as gjyshe, as axhallarë, as dajallarë, atëherë atë e trashëgojnë fëmijët e gjyshit dhe të gjyshes.

7. Nëse i vdekuri nuk e ka asnjërin prej këtyre, atëherë trashëgojnë dy të tretën së bashku xhaxhallarët dhe hallat e babait, ndërsa dajallarët e babait e trashëgojnë së bashku një të tretën.

8. Nëse i vdekuri nuk ka as asnjërin prej këtyre, atëherë trashëgimia kalon te gjyshërit dhe gjyshet, ashtu që loza e atësisë trashëgon  dy të tretat, ndërsa ata të mëmësisë një të tretën, e nëse ndonjëri prej tyre ka vdekur, atë e trashëgojnë fëmijët e tyre.

9. Nëse nuk është asnjë nga gjeneratat e përmendura, atëherë trashëgojnë xhaxhallarët dhe hallat e gjysheve.

Nëse nuk ka asnjë prej tyre, atëherë pasuria kalon në shtëpinë e patriarkut.

Ky sistemi trashëgimisë është sistemi i Ibni Kalakut. Këtë sistem të trashëgimisë e  praktikojnë priftërinjtë e kohës bashkëkohore.

b. Sistemi  i Ibni Asalit

Ky është sistemi i dytë i trashëgimisë te të krishterët. Sipas këtij sistemi trashëgimia bëhet në këtë mënyrë:

1. Të vdekurin, në rend të parë, e trashëgojnë fëmijët, meshkuj e femra, në pjesë të barabarta.

2. Pastaj, djemtë e djemve dhe vajzat e djemve.

3. Pastaj, baba.

4. Pastaj, vëllezërit, motrat dhe nëna në hise të barabarta.

5. Pastaj, vëllezërit dhe motrat prej babait.

6. Pastaj vëllezërit dhe motrat prej nënës.

7. Pastaj fëmijët e vëllezërve dhe të motrave.

8. Pastaj baba i babait.

9. Pastaj nëna e babait.

10. Pastaj xhaxhallarët.

11. Pastaj djemtë e axhallarëve.

12. Pastaj fëmijët e vajzës.

13. Pastaj fëmijët e motrës.

14. Pastaj hallat.

15. Pastaj djemtë dhe vajzat e hallës.

16. Pastaj babai i nënës.

17. Pastaj nëna e nënës.

18. Pastaj dajallarët.

19. Pastaj fëmijët e dajallarëve.

20. Pastaj  tezet.

21. Pastaj fëmijët e tezeve.

22. Pastaj baballarët e gjyshërve, e kështu me radhë, më i afërm e më i afërm.