Dr. Vehbetu Zuhejli

Përktheu: Dr. Musli Vërbani

Drejtësia e muftisë (të pasuarit)

 

 

Drejtësi – gjuhësisht nënkupton, peshimin (matjen) mesatar të çështjeve, as duke i lënë mangët dhe as duke i tepruar.

E drejtë – nënkupton mesataren e artë. Zoti i Lartmadhëruar thotë:

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا

“Dhe Ne kështu u kemi bërë popull mesatar.” (El-Bekare : 143) që do të thotë popull të drejtë.

Ndonjëherë fjala drejtësi përdoret edhe për çështjen e cila është e kundërta e dëmit.

Ndonjëherë quhet për punët e mira në të cilat një njeri i ndihmon tjetrit. Mbreti i cili kujdeset dhe sillet mirë me popullin quhet i drejtë.

Në gjuhën juridike, përdoret fjala drejtësi ndërsa qëllimi është për individin të cilit i pranohet dëshmia ose për transmetuesin të cilit pranohet transmetimi (hadithi) nga Muhamedi a.s.

 

Gazaliu e definon kështu: “Drejtësi është shprehja e qëndrueshmërisë së fortë në fe.” Për të arritur këtë cilësi duhet të kthehemi në pozitën e thellë të brendshme shpirtërore e cila e obligon njeriun për burrëri, ndershmëri, deri sa të përfitoj besimin e tjerëve me sinqeritetin e tij dhe kjo arrihet duke u larguar nga mëkatet e mëdha, nga mëkatet e vogla dhe nga disa çështje të lejuara.

 

Fetvaja në fe është sfera më e rëndësishme në të cilën kërkohet drejtësia, për këtë arsye ka shumë mospajtime për këtë çështje. Këtë cilësi si kusht e parashohin shumica e dijetarëve të sunetit dhe shiitët. Ata thonë: “Njerëzit nuk duhet të kërkojnë fetva prej dikujt tjetër pos prej atij i cili njihet si muxhtehidë dhe i drejtë.” Nëse nuk i dihet ixhtihadi i tij, nuk kërkohet fetva prej tij, siç kemi sqaruar më herët, sepse ixhtihadi është kusht për t’u pranuar fetvaja, e patjetër se i pyeturi duhet ta ketë këtë kusht. Po ashtu edhe atij të cilit nuk i dihet drejtësia e tij nuk pyetet vetëm se pas hulumtimit dhe kërkimit të drejtësisë së tij dhe marrjes së përgjigjes prej një apo dy personave se është i drejtë, atëherë anon mendimi se ai është i drejtë, ose që njihet në shoqëri si i drejtë. E, e kundërta është për mëkatarin, ku në fjalët e tij hidhet dyshim, dhe i cili nuk njihet si i mirë dhe nuk lejohet të gjykojë në shoqëri dhe nuk lejohet të pranohen fetvatë prej tij. Për këtë arsye kanë thënë: “Dijetari i padrejtë i sjell padrejtësi shoqërisë.” sepse ai është në qendër të vëmendjes dhe të udhëheqjes dhe njerëzit i pasojnë udhëheqësit e tyre.

Këtë kuptim ia japin dijetarët edukimit të muhadithit dhe te dijetari e kushtëzojnë që të jetë shembull për të mirë, ashtu që studentët të motivohen prej tij. Nuk ka vlerë fjala nëse nuk përputhet me veprën:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴿٢﴾ كَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴿٣﴾

“O ju që besuat, pse po e thoni atë që nuk e punoni? Te All-llahu është shumë e urryer ta thoni atë që nuk e punoni!” (Es-Saf : 2, 3)

Në bazë të atributit të drejtësisë muftiu duhet t’i ketë parasysh tri çështje si në vijim, për të zgjedhur një mendim prej mendimeve të medhhebeve:

 

E para: Që fjala të pasohet me argumentin, të mos e zgjedh mendimin e medhhebit me argumentim më të dobët, por të zgjedhë mendimin me argumentimin më të fuqishëm.

 

E dyta: Që të angazhohet në maksimum në ixhtihadin e tij dhe të mos e anashkaloj mendimin në të cilin janë pajtuar për ta marrë mendimin për të cilin nuk janë pajtuar.

 

E treta: Që të mos i pasoj epshet dhe dëshirat e njerëzve, por të shikoj interesin me argumentim, interesi i padefinuar është interes i mjaftueshëm.