Dr. Musli Vërbani

Rregullat e fikhut

1. Ixhtihadi nuk kundërshtohet me ixhtihad.
2. Shpërblimi dhe dëmshpërblimi nuk bashkohen.
3. Kur të ndodh i drejtpërdrejti dhe jo i drejtpërdrejti gjykohet për të drejtpërdrejtin.
4. Kur të zhvlerësohet primari kthehet te sekondari.
5. Kur të zhvlerësohet sendi zhvlerësohen edhe pjesët e bashkangjitura.
6. Kur të vijnë në kundërthënie ndaluesi dhe caktuesi ka prioritet ndaluesi.
7. Kur të paraqiten dy dëme, largohet dëmi i madh në barrë të të lehtit.
8. Nëse është i pamundur veprimi sipas fjalës, nuk merret si bazë.
9. Kur të humbet ndaluesi paraqitet e ndaluara.
10. Kur të bie bazori bie degëzori.
11. Kur të përdoren njerëzit si argument duhet vepruar sipas saj.
12. Simbolet e kuptuara prej memecit, si shpjegim me gojë.
13. Esenciale ndodhisë i bashkëngjitet koha më e afërt.
14. Esenciale është pafajësia.
15. Esenciali çka ka qenë mbetet çka ka qenë.
16. Esenciali në çështjet kontradiktore nuk merret për bazë as një herë.
17. Esenciali në fjalë është realitet.
18. Domosdoshmëria nuk e zhvlerëson të drejtën e njeriut.
19. Të vepruarit (marrja e vendimit) sipas fjalës ka prioritet, nga mos marrja e vendimit sipas saj.
20. Kur të ngushtohet çështja, zgjerohet.
21. Urdhri për të vepruar në pronorin e tjetrit është i pabazë (nuk merret parasysh).
22. Tradita merret për bazë kur merr përmasa të mëdha apo bëhet e zakonshme.
23. Çështjet vlerësohen sipas qëllimeve.
24. E mbetura është më e lehtë se e filluara.
25. Dëshmia është argument i cili mund të tejkalohet, deklarimi jo.
26. Dëshmia për të marrë vendim për çka nuk është paraprake, ndërsa betimi për të mbetur çështja ashtu si është.
27. Dëshmia për akuzuesin, betimi për të akuzuarin.
28. Mbështetësi te i mbështeturi.
29. Kush disponon diçka, disponon edhe pjesët e saj.
30. Kur të bie baza bie dega.
31. Të rënit (nga e drejta) nuk kthehet si i humburi nuk kthehet.
32. Kur të zhvlerësohet një send zhvlerësohet çdo gjë që ka të bëj me të.
33. Vendimi sipas “urfit” (traditës) sikur veprimi sipas tekstit.
34. Vendimi sipas argumentit sikur vendimi.
35. E lejuara me sheriat nuk lejon dëmshpërblim.
36. Krimi i të pa logjikshmit nuk merret parasysh.
37. Nevoja kërkon rregulloren e domosdoshmërisë pa marrë parasysh a është e përgjithshme apo e veçantë.
38. Përfitimi përballë dëmshpërblimit.
39. Largimi i dëmit ka prioritet nga sjellja e dobisë.
40. Çka tregon në çështjet e fshehta e zë vendin e saj.
41. Përkujtimi i diçkaje që është e pandarë sikur me e përkujtua të tërën.
42. Të rënit nuk kthehet ashtu siç nuk kthehet e humbura.
43. Pyetja merret parasysh sipas përgjigjes.
44. Dëmi i madh largohet me dëmin e vogël.
45. Dëmi nuk largohet me të njëjtin dëm.
46. Dëmi nuk mund të jetë i vjetër.
47. Dëmi largohet sipas mundësisë.
48. Dëmi largohet.
49. Domosdoshmëritë lejojnë të ndaluarat.
50. Domosdoshmëria sipas doshmërisë.
51. Zakoni, tradita është e ligjësuar.
52. Vendimi në akte (kontrata) merret sipas qëllimeve dhe domethënieve ndërsa në fjalë sipas sqarimit saj.
53. Merret parasysh çka është traditë në përgjithësi, jo çka ka ndodhur ndonjëherë.
54. Shpenzimi shkon me fitimin.
55. Mund të vendoset për sekondaren e jo për primaren.
56. E vjetra lihet në të vjetrën.
57. Letërshkrimi sikur të folurit.
58. Nuk ka argument nëse prej atij fakti lejohen dy apo më shumë alternativa.
59. Nuk ka argument në çështjet kontradiktore mirëpo ligji i ligjdhënësit e zë vendin e atij argumenti.
60. Nuk lejohet as të dëmtosh as të dëmtohesh.
61. Në gabim të sigurt nuk merret parasysh paragjykimi.
62. Nuk merret parasysh me iluzion.
63. Nuk ka baza në kuptimin e fjalës përballë sqarimit të saj.
64. Nuk ka vend për hulumtim (ixhtihad) kur të ekziston teksti (Nasi).
65. Nuk plotësohet bamirësia para aktivizimit.
66. Nuk lejohet për askënd me e marrë pasurinë e tjetrit pa iu lejuar me (sheriat) ligj.
67. Nuk lejohet për askënd të veprojë në pronësinë e tjetrit pa lejen e tij.
68. Nuk lejohet ndryshimi i ligjit me ndryshimin e kohës.
69. Heshtja nuk konsiderohet fjalë por heshtja konsiderohet fjalë nëse kërkohet përgjigje.
70. Çka vendoset gjatë një kohe merret si vendim deri sa të vjen argument për të kundërtën.
71. Çka lejohet në domosdoshmëri nuk lejohet me kalimin e tij (domosdoshmërisë).
72. Çka ndalohet për të marrë ndalohet për të dhënë.
73. Çka ndalohet për të vepruar ndalohet për të kërkuar.
74. I drejtpërsëdrejti dënohet për dëmshpërblim edhe nëse nuk e ka bërë me qëllim.
75. Njeriu dënohet edhe nëse vet e pranon (krimin).
76. E papërcaktuara mbetet e papërcaktuar nëse nuk ekziston argument për të përcaktuar me tekst ose me kuptim.
77. Vështirësia rezulton lehtësim.
78. Çka është e njohur në mes tregtarëve sikur kushtëzimi në mes tyre.
79. E kushtëzuara me kusht duhet të vendoset kur të realizohet kushti.
80. E njohur me URF sikur kushtëzimi me kusht.
81. E ndaluara në zakon si e ndaluara e vërtetuar.
82. Kush e shpejton një gjë para se të bëhet e drejtë e tij dënohet me ndalimin e saj.
83. Kush angazhohet për të kundërshtuar një gjë pasi të jetë e plotësuar refuzohet angazhimi i tij.
84. Kush pronëson një gjë pronëson çdo gjë që është e bashkëngjitur në të.
85. Premtimet me kusht janë të obliguara.
86. Përshkrimi i cilësive në prezencë nuk pranohen në jo prezencë.
87. Kujdestaria e caktuar është më e fuqishme se ajo e përgjithshme.
88. Ngarkohet dëmi i veçantë nga dëmi i përgjithshëm.
89. Prej dy të këqijave zgjidhet ajo më e lehta.
90. Dënohet vepruesi jo urdhëruesi deri sa mos të jetë i dhunuar.
91. Falet në të përgjithmonshmen çka nuk falet në të parën.
92. Falet në të vazhdueshmen çka nuk falet në raste tjera.
93. Fjala e përkthyesit pranohet.
94. E sigurta nuk pengohet prej të dyshimtës.
95. Duhet marrë parasysh kushtin në bazë të mundësive.